Hay bị chóng mặt là thiếu chất gì? Nguyên nhân và giải pháp

Chóng mặt có thể xuất hiện khi đứng dậy quá nhanh, bỏ bữa, mất nước hoặc gặp một số vấn đề liên quan đến sức khỏe. Hay bị chóng mặt là thiếu chất gì là thắc mắc phổ biến, đặc biệt khi tình trạng đi kèm mệt mỏi, xanh xao hoặc giảm khả năng tập trung.

Cùng csp-alliance.org tìm hiểu những dưỡng chất có thể liên quan như sắt, vitamin B12 và folate, đồng thời nhận biết khi nào chóng mặt không đơn thuần xuất phát từ dinh dưỡng và cần được kiểm tra y tế.

I. Hay bị chóng mặt là thiếu chất gì thường gặp nhất?

Không thể chỉ dựa vào cảm giác chóng mặt để kết luận cơ thể đang thiếu một dưỡng chất cụ thể. Tuy nhiên, thiếu một số vi chất có thể dẫn đến thiếu máu, từ đó gây mệt mỏi, yếu sức, hồi hộp hoặc cảm giác choáng váng ở một số người.

Khi đặt câu hỏi chóng mặt là thiếu chất gì, ba nhóm đáng chú ý nhất gồm:

Sắt.
Vitamin B12.
Folate – vitamin B9.

Viện Y tế Quốc gia Mỹ cho biết thiếu sắt có thể tiến triển thành thiếu máu thiếu sắt khi lượng sắt dự trữ cạn kiệt và hemoglobin giảm. Người bệnh có thể gặp mệt mỏi, yếu sức và khó tập trung. Thiếu vitamin B12 hoặc folate cũng có thể gây các dạng thiếu máu khác.

Tuy nhiên, chóng mặt cũng có thể liên quan đến mất nước, tụt huyết áp, hạ đường huyết, thuốc đang sử dụng hoặc rối loạn tai trong, nên không nên mặc định cứ chóng mặt là thiếu vitamin.

Hay bị chóng mặt có thể do thiếu sắt, vitamin B12 và folate là những dưỡng chất có thể liên quan đến thiếu máu và cảm giác choáng

II. Thiếu sắt có thể khiến bạn chóng mặt thế nào?

Sắt là khoáng chất cần thiết cho quá trình tạo hemoglobin, thành phần trong tế bào hồng cầu đảm nhiệm việc vận chuyển oxy.

Khi thiếu sắt kéo dài, lượng hemoglobin có thể giảm và hình thành thiếu máu thiếu sắt. Theo NIH, tình trạng này thường liên quan đến:

Mệt mỏi.
Yếu sức.
Khó tập trung.
Giảm đáng kể khả năng điều hòa thân nhiệt.
Một số biểu hiện khác tùy mức độ thiếu máu.

Vì vậy, khi tìm hiểu hay bị chóng mặt là thiếu chất gì, sắt thường là dưỡng chất được nghĩ đến đầu tiên, đặc biệt nếu chóng mặt đi kèm xanh xao, mệt kéo dài hoặc hụt hơi khi vận động.

Những người dễ thiếu sắt

Nguy cơ thiếu sắt có thể cao hơn ở:

Người có chế độ ăn cung cấp ít sắt.
Phụ nữ mất nhiều máu do kinh nguyệt.
Người bị mất máu kéo dài.
Phụ nữ mang thai có nhu cầu sắt tăng cao.
Một số người gặp vấn đề hấp thu dinh dưỡng.

Tuy nhiên, không nên tự uống viên sắt chỉ vì chóng mặt. NIH lưu ý bổ sung sắt liều cao có thể gây buồn nôn, đau bụng, táo bón và nhiều tác dụng không mong muốn; thừa sắt cũng có thể gây hại.

Thiếu sắt kéo dài có thể dẫn đến thiếu máu, khiến cơ thể mệt mỏi, yếu sức và có cảm giác choáng ở một số người

III. Hay bị chóng mặt là thiếu chất gì ngoài sắt?

Sắt không phải dưỡng chất duy nhất có liên quan đến quá trình tạo máu. Vitamin B12 và folate cũng giữ vai trò quan trọng.

III.I. Vitamin B12

Vitamin B12 cần thiết cho hoạt động bình thường của hệ thần kinh và quá trình hình thành tế bào máu.

Thiếu B12 có thể gây thiếu máu hồng cầu to, mệt mỏi, hồi hộp, da nhợt và các biểu hiện thần kinh như tê hoặc châm chích ở tay chân. Đáng chú ý, các vấn đề thần kinh do thiếu B12 có thể xuất hiện ngay cả khi chưa có thiếu máu rõ rệt.

Nếu băn khoăn bị chóng mặt thiếu vitamin nào, B12 là một vi chất đáng được kiểm tra trong những trường hợp phù hợp, nhưng kết luận cần dựa trên đánh giá y tế và xét nghiệm chứ không chỉ dựa vào triệu chứng.

Nguồn B12 trong thực phẩm thường đến từ:

Thịt.
Cá.
Trứng.
Sữa và sản phẩm từ sữa.
Thực phẩm tăng cường vitamin B12.

Người ăn thuần chay, người lớn tuổi hoặc người gặp vấn đề hấp thu B12 có thể thuộc nhóm nguy cơ cao hơn.

III.II. Folate – vitamin B9

Folate cũng tham gia vào quá trình tạo tế bào mới và hồng cầu.

Theo NIH, thiếu folate có thể gây thiếu máu hồng cầu to với các biểu hiện như:

Yếu sức.
Mệt mỏi.
Khó tập trung.
Đau đầu.
Hồi hộp.
Khó thở.

Nguồn folate tự nhiên có thể tìm thấy trong rau lá xanh, các loại đậu và nhiều thực phẩm khác.

Điều quan trọng là không tự dùng acid folic liều cao để “chữa chóng mặt”, bởi việc bổ sung không đúng có thể che lấp một số biểu hiện của thiếu vitamin B12.

Ngoài sắt, vitamin B12 và folate cũng có vai trò quan trọng trong quá trình tạo tế bào máu

IV. Thường xuyên chóng mặt thiếu chất gì hay do nguyên nhân khác?

Không phải mọi trường hợp chóng mặt đều đến từ dinh dưỡng.

MedlinePlus chia chóng mặt thành những cảm giác khác nhau, trong đó có lightheadedness – cảm giác sắp ngất và vertigo – cảm giác bản thân hoặc môi trường xung quanh đang quay. Hai dạng này có thể có nguyên nhân hoàn toàn khác nhau.

Một số nguyên nhân ngoài thiếu chất gồm:

Mất nước: Có thể xảy ra sau sốt, nôn, tiêu chảy hoặc không uống đủ nước.
Tụt huyết áp tư thế: Chóng mặt khi đứng lên quá nhanh.
Hạ đường huyết: Có thể gây cảm giác choáng ở một số trường hợp.
Vấn đề tai trong: Chẳng hạn chóng mặt tư thế lành tính hoặc viêm mê đạo.
Tác dụng của thuốc: Một số thuốc có thể làm hạ huyết áp hoặc gây chóng mặt.
Rối loạn nhịp tim và bệnh tim mạch: Có thể ảnh hưởng đến lượng máu lên não.
Một số vấn đề thần kinh: Trong những trường hợp ít gặp nhưng nghiêm trọng hơn.

Vì vậy, nếu hỏi hay bị chóng mặt là thiếu chất gì, câu trả lời chính xác hơn là: có thể liên quan đến thiếu sắt, B12 hoặc folate, nhưng cũng có thể hoàn toàn không phải do thiếu chất.

V. Dấu hiệu gợi ý chóng mặt có thể liên quan thiếu máu

Không có triệu chứng nào dưới đây đủ để tự chẩn đoán thiếu máu. Tuy nhiên, nếu chóng mặt xuất hiện cùng nhiều dấu hiệu khác, việc kiểm tra sức khỏe sẽ hợp lý hơn.

Bạn nên chú ý khi có:

Mệt mỏi kéo dài.
Da hoặc niêm mạc nhợt.
Hụt hơi khi hoạt động.
Tim đập nhanh hoặc hồi hộp.
Khó tập trung.
Đau đầu thường xuyên.
Yếu sức hơn bình thường.

Thiếu sắt, B12 và folate đều có thể liên quan đến những dạng thiếu máu khác nhau.

Đây cũng là điểm cần lưu ý khi đọc tin mới về các loại vitamin “chống chóng mặt”: triệu chứng không cho biết chắc chắn cơ thể đang thiếu vi chất nào.

Chóng mặt kèm mệt kéo dài, da nhợt, hụt hơi hoặc hồi hộp có thể là lý do nên kiểm tra tình trạng thiếu máu

VI. Nên ăn gì nếu nghi ngờ cơ thể thiếu dưỡng chất?

Khi tìm hiểu hay bị chóng mặt là thiếu chất gì, điều hữu ích hơn việc mua ngay thực phẩm chức năng là xây dựng chế độ ăn đa dạng.

VI.I. Thực phẩm giàu sắt

Có thể bổ sung từ:

Thịt đỏ với lượng phù hợp.
Thịt gia cầm.
Hải sản.
Các loại đậu.
Rau xanh đậm.
Ngũ cốc được tăng cường sắt.

Sắt từ thực phẩm động vật thường có khả năng hấp thu tốt hơn một số nguồn sắt thực vật. Việc kết hợp thực phẩm giàu vitamin C trong bữa ăn cũng có thể hỗ trợ hấp thu sắt.

VI.II. Thực phẩm giàu vitamin B12

Nguồn phổ biến gồm:

Cá.
Thịt.
Trứng.
Sữa.
Sản phẩm từ sữa.
Thực phẩm tăng cường B12.

Vitamin B12 không hiện diện tự nhiên với lượng đáng kể trong phần lớn thực phẩm thực vật, do đó người ăn thuần chay cần đặc biệt lưu ý nguồn thực phẩm tăng cường hoặc hướng dẫn bổ sung phù hợp.

VI.III. Thực phẩm giàu folate

Có thể lựa chọn:

Rau lá xanh.
Các loại đậu.
Măng tây.
Một số loại trái cây.
Ngũ cốc tăng cường folic acid.

Cách tiếp cận tốt nhất là ăn đa dạng thay vì tập trung quá mức vào một loại thực phẩm.

Chế độ ăn đa dạng với thực phẩm giàu sắt, vitamin B12 và folate giúp bổ sung các dưỡng chất cần thiết

VII. Có nên tự mua vitamin khi thường xuyên chóng mặt?

Không nên dùng vitamin hoặc khoáng chất liều cao chỉ dựa trên cảm giác chóng mặt.

Để giải thích chính xác nguyên nhân, bác sĩ có thể cần khai thác:

Chóng mặt xuất hiện khi nào.
Chế độ ăn uống.
Tình trạng kinh nguyệt hoặc mất máu.
Thuốc đang sử dụng.
Các triệu chứng kèm theo.
Tiền sử bệnh.

Tùy trường hợp, xét nghiệm máu có thể được sử dụng để đánh giá hemoglobin, tình trạng sắt, vitamin B12, folate hoặc những chỉ số khác.

Việc xác định đúng nguyên nhân quan trọng hơn rất nhiều so với tự đoán hay bị chóng mặt là thiếu chất gì rồi bổ sung hàng loạt viên uống.

VIII. Khi nào chóng mặt cần đi khám ngay?

Nếu tình trạng chóng mặt xuất hiện lần đầu, tái diễn thường xuyên, ngày càng nặng hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, bạn nên trao đổi với cơ sở y tế. MedlinePlus cũng khuyến nghị đánh giá y tế khi chóng mặt mới xuất hiện hoặc triệu chứng trở nên nặng hơn.

Đặc biệt, cần tìm kiếm hỗ trợ y tế khẩn cấp nếu chóng mặt kèm:

Đau ngực.
Khó thở.
Ngất hoặc giảm tỉnh táo.
Yếu hay không cử động được tay/chân.
Thay đổi thị lực.
Nói khó hoặc thay đổi khả năng nói.
Nhịp tim bất thường.
Co giật.
Đau đầu dữ dội hoặc cứng cổ.
Không thể giữ nước do nôn nhiều.

Trong những tình huống này, không nên dành thời gian tự tìm xem hay bị chóng mặt là thiếu chất gì, bởi nguyên nhân có thể cần được xử trí nhanh.

Chóng mặt tái diễn hoặc đi kèm đau ngực, khó thở, ngất, yếu tay chân hay nói khó cần được đánh giá y tế sớm

IX. Tóm lại

Hay bị chóng mặt là thiếu chất gì không có một đáp án duy nhất. Thiếu sắt, vitamin B12 hoặc folate có thể góp phần gây thiếu máu và xuất hiện các triệu chứng như mệt, yếu, hồi hộp hoặc choáng, nhưng chóng mặt cũng có thể liên quan đến mất nước, tụt huyết áp, hạ đường huyết hay rối loạn tai trong.

Vì vậy, nếu tình trạng lặp lại thường xuyên, cách an toàn nhất là xác định nguyên nhân trước khi tự bổ sung vitamin hay khoáng chất.

Nguồn: Sưu tầm