Các bệnh lây truyền qua đường tình dục thường diễn tiến âm thầm, khiến nhiều người chủ quan trong giai đoạn đầu. Bệnh lậu là gì là câu hỏi cần được hiểu đúng, bởi đây là bệnh nhiễm khuẩn có thể điều trị nhưng cũng có nguy cơ gây biến chứng nếu chậm phát hiện.
Bài viết dưới đây từ chuyên gia csp-alliance.org sẽ giúp bạn nhận biết nguyên nhân, triệu chứng, cách xét nghiệm, điều trị và phòng ngừa bệnh lậu một cách khoa học.
Bệnh lậu là gì?
Bệnh lậu là gì? Bệnh lậu là một bệnh lây truyền qua đường tình dục do vi khuẩn nhóm Neisseria gonorrhoeae gây ra. Vi khuẩn này có thể gây nhiễm trùng ở cơ quan sinh dục, trực tràng, họng và đôi khi ảnh hưởng đến các vị trí khác trên cơ thể nếu không được điều trị đúng cách. Theo WHO, bệnh lậu có thể chữa khỏi bằng một số loại kháng sinh, nhưng tình trạng vi khuẩn lậu kháng thuốc đang khiến việc điều trị ngày càng khó khăn hơn.
Khi tìm hiểu bệnh lậu là gì, cần hiểu đây không phải là bệnh “xấu hổ” hay vấn đề đạo đức cá nhân. Đây là một bệnh nhiễm khuẩn y khoa, cần được xét nghiệm, điều trị và theo dõi đúng hướng dẫn. Việc né tránh hoặc tự dùng thuốc có thể làm bệnh nặng hơn, tăng nguy cơ lây cho bạn tình và góp phần gây kháng kháng sinh.
Nguyên nhân và con đường lây truyền
Để hiểu đầy đủ bệnh lậu là gì, cần biết bệnh lây truyền như thế nào. Bệnh lậu chủ yếu lây qua quan hệ tình dục không an toàn với người đang nhiễm vi khuẩn lậu. Vi khuẩn có thể lây qua quan hệ âm đạo, hậu môn hoặc miệng. NHS mô tả bệnh lậu là bệnh lây truyền qua quan hệ tình dục không dùng bao cao su và có thể điều trị bằng kháng sinh.
Các con đường lây truyền bao gồm:
- Quan hệ tình dục trong âm đạo mà không dùng bao cao su.
- Quan hệ hậu môn không bảo vệ.
- Quan hệ bằng miệng với người nhiễm bệnh lậu.
- Dùng chung dụng cụ tình dục không được vệ sinh hoặc không dùng bao bảo vệ.
- Lây từ mẹ sang con trong quá trình sinh nở nếu người mẹ nhiễm bệnh.
Bệnh lậu không thường lây qua:
- Bắt tay, ôm, nói chuyện thông thường.
- Dùng chung bát đũa.
- Ngồi chung ghế.
- Dùng chung nhà vệ sinh trong điều kiện sinh hoạt bình thường.
- Ho, hắt hơi thông thường.
Tuy vậy, nếu nghi ngờ tiếp xúc nguy cơ, người bệnh không nên tự kết luận. Cách an toàn nhất là đến cơ sở y tế để được tư vấn xét nghiệm bệnh lậu và các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác.
Dấu hiệu khi mắc bệnh lậu
Khi hỏi bệnh lậu là gì, nhiều người quan tâm nhất đến dấu hiệu nhận biết. Tuy nhiên, điểm khó của bệnh lậu là không phải ai cũng có triệu chứng. NHS Inform cho biết nhiều người mắc bệnh lậu không nhận thấy triệu chứng; nếu có, triệu chứng thường xuất hiện trong khoảng 1 đến 14 ngày sau khi nhiễm.
Các triệu chứng bệnh lậu có thể khác nhau tùy giới tính và vị trí nhiễm khuẩn.
Ở nam giới, dấu hiệu thường gặp bao gồm:
- Tiểu buốt, tiểu rát.
- Chảy dịch bất thường từ dương vật, có thể màu trắng, vàng hoặc xanh.
- Đau hoặc sưng tinh hoàn.
- Cảm giác nóng rát ở niệu đạo.
- Đi tiểu nhiều lần.
Ở nữ giới, dấu hiệu có thể gồm:
- Tăng tiết dịch âm đạo
- Đau hoặc rát khi đi tiểu.
- Đau vùng bụng dưới.
- Đau khi quan hệ.
- Ra máu giữa kỳ kinh hoặc sau khi quan hệ xong.
Ở nhiễm lậu trực tràng, có thể gặp:
- Ngứa hậu môn.
- Đau rát hoặc khó chịu ở vùng hậu môn.
- Chảy dịch bất thường.
- Chảy máu nhẹ.
- Đau khi đi đại tiện.
Ở nhiễm lậu họng, nhiều trường hợp không có triệu chứng rõ. Một số người có thể đau họng, khó chịu khi nuốt hoặc nhầm với viêm họng thông thường. Vì vậy, nếu có quan hệ bằng miệng không bảo vệ và nghi ngờ nguy cơ, xét nghiệm vẫn là lựa chọn cần thiết.
Biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị bệnh lậu đúng cách
Một phần quan trọng khi giải thích bệnh lậu là gì là phải nói rõ biến chứng. Bệnh lậu có thể điều trị, nhưng nếu chậm phát hiện hoặc điều trị sai cách, bệnh có thể gây hậu quả lâu dài. CDC cho biết bệnh lậu không được điều trị có thể gây các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng và lâu dài; ở nữ giới, bệnh có thể dẫn đến viêm vùng chậu, sẹo vòi trứng, thai ngoài tử cung, vô sinh và đau vùng chậu kéo dài.
Biến chứng ở nữ giới:
- Viêm vùng chậu.
- Đau bụng dưới kéo dài.
- Tắc vòi trứng.
- Gia tăng nguy cơ mang thai ngoài tử cung.
- Vô sinh.
- Biến chứng khi mang thai.
- Lây nhiễm cho trẻ sơ sinh
Biến chứng ở nam giới:
- Viêm mào tinh hoàn.
- Đau tinh hoàn kéo dài.
- Giảm khả năng sinh sản.
- Viêm niệu đạo kéo dài.
- Nguy cơ nhiễm trùng lan rộng.
Biến chứng ở cả nam và nữ:
- Tăng nguy cơ mắc hoặc lây truyền HIV nếu có tiếp xúc nguy cơ.
- Nhiễm trùng lan theo đường máu trong trường hợp hiếm.
- Đau khớp, tổn thương da hoặc biểu hiện toàn thân nếu vi khuẩn lan rộng.
- Tái nhiễm nếu bạn tình không được điều trị cùng lúc.
Điểm đáng lưu ý là biến chứng có thể xảy ra ngay cả khi triệu chứng ban đầu không rõ. Do đó, việc chủ động xét nghiệm và điều trị đúng là yếu tố quan trọng nhất.
Khi nào cần đi khám và xét nghiệm bệnh lậu?
Biết bệnh lậu là gì giúp người đọc nhận ra thời điểm cần đi khám. Không nên đợi đến khi triệu chứng nặng mới tìm bác sĩ. Nếu có nguy cơ, xét nghiệm sớm sẽ giúp phát hiện bệnh và giảm khả năng lây lan.
Nên đi khám khi:
- Có tiểu buốt, tiểu rát sau quan hệ không an toàn.
- Có dịch bất thường từ dương vật hoặc âm đạo.
- Đau vùng bụng dưới và đau trong khi quan hệ.
- Chảy máu âm đạo bất thường.
- Đau họng kéo dài sau quan hệ bằng miệng không bảo vệ.
- Đau, ngứa hoặc chảy dịch vùng hậu môn.
- Bạn tình đã được chẩn đoán mắc phải bệnh lậu.
- Có quan hệ với bạn tình mới và không dùng bao cao su.
Các phương pháp kiểm tra phổ biến bao gồm:
- Lấy mẫu nước tiểu.
- Lấy mẫu dịch niệu đạo, âm đạo, cổ tử cung.
- Lấy mẫu họng hoặc trực tràng nếu có nguy cơ ở các vị trí này.
- Xét nghiệm thêm các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác như chlamydia, giang mai, HIV, viêm gan B tùy chỉ định.
Các nguồn tin tức mới nhất về sức khỏe cho biết xét nghiệm bệnh lậu có thể thực hiện bằng mẫu từ cổ tử cung, niệu đạo, họng, trực tràng hoặc nước tiểu tùy vị trí nghi ngờ nhiễm bệnh.
Điều trị bệnh lậu như thế nào?
Khi tìm hiểu bệnh lậu là gì, nhiều người muốn biết bệnh lậu có chữa được không. Câu trả lời là có thể điều trị được, nhưng cần dùng kháng sinh phù hợp theo chỉ định của bác sĩ. Không nên tự mua thuốc, dùng thuốc theo đơn cũ hoặc uống thuốc không đủ liều.
CDC khuyến nghị việc điều trị nhiễm lậu nên được cung cấp tại chỗ và quan sát trực tiếp khi có thể, nhằm tăng tuân thủ điều trị, giảm biến chứng và giảm lây truyền; nếu thuốc không có sẵn, người bệnh cần được kết nối đến cơ sở điều trị bệnh lây truyền qua đường tình dục trong cùng ngày.
Nguyên tắc điều trị:
- Tuân thủ đúng phác đồ bác sĩ chỉ định, gồm loại thuốc, liều lượng và thời gian dùng thuốc.
- Không dừng điều trị giữa chừng dù triệu chứng đã giảm hoặc cảm thấy cơ thể ổn hơn.
- Tạm ngưng quan hệ tình dục cho đến khi được nhân viên y tế xác nhận không còn nguy cơ lây nhiễm.
- Trao đổi với bạn tình để cả hai cùng kiểm tra, xét nghiệm và điều trị nếu cần.
- Thực hiện tái khám hoặc làm xét nghiệm kiểm tra lại theo lịch hẹn của bác sĩ.
- Chủ động kiểm tra thêm chlamydia và các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác khi có chỉ định.
Điều cần tránh:
- Tự mua kháng sinh uống.
- Dùng thuốc nam, thuốc truyền miệng thay cho điều trị y khoa.
- Quan hệ lại quá sớm khi chưa hoàn tất điều trị.
- Giấu bệnh với bạn tình.
- Dùng chung liệu trình thuốc với người khác.
- Tin quảng cáo “chữa khỏi ngay” không có cơ sở y tế rõ ràng.
WHO nhấn mạnh tình trạng kháng kháng sinh trong bệnh lậu đang tăng nhanh và làm giảm lựa chọn điều trị; việc sử dụng kháng sinh hợp lý là yếu tố quan trọng để hạn chế mối đe dọa này.
Bệnh lậu có tái nhiễm không?
Một hiểu lầm phổ biến khi tìm bệnh lậu là gì là cho rằng đã điều trị một lần thì sẽ miễn dịch suốt đời. Thực tế, bệnh lậu có thể tái nhiễm nếu tiếp tục quan hệ không an toàn với người đang mắc bệnh hoặc bạn tình chưa được điều trị.
Tái nhiễm có thể xảy ra khi:
- Bạn tình chưa điều trị nhưng vẫn quan hệ lại.
- Quan hệ với bạn tình mới không sử dụng bao cao su.
- Không xét nghiệm lại sau điều trị khi có chỉ định.
- Nhầm tưởng hết triệu chứng là đã khỏi hoàn toàn.
- Tiếp tục dùng chung dụng cụ tình dục không vệ sinh đúng cách.
Để giảm nguy cơ tái nhiễm:
- Điều trị đồng thời cho cả bạn tình.
- Kiêng quan hệ theo thời gian bác sĩ hướng dẫn.
- Dùng bao cao su đúng cách.
- Xét nghiệm định kỳ.
- Trao đổi trung thực với bạn tình về sức khỏe tình dục.
- Không tự ý dùng thuốc dự phòng khi chưa có chỉ định.
Bệnh lậu không phải chuyện “mắc một lần rồi thôi”. Điều quan trọng là thay đổi hành vi nguy cơ và duy trì thói quen kiểm tra sức khỏe tình dục.
Cách phòng ngừa bệnh lậu
Khi đã hiểu bệnh lậu là bệnh gì, phòng ngừa là bước rất cần thiết. Vì bệnh chủ yếu lây qua quan hệ tình dục, cách phòng tránh hiệu quả nhất là giảm nguy cơ tiếp xúc với vi khuẩn gây bệnh.
Các biện pháp phòng ngừa:
- Dùng bao cao su đúng cách
- Dùng từ đầu đến cuối quá trình quan hệ.
- Dùng trong quan hệ âm đạo, hậu môn và miệng nếu có nguy cơ.
- Không tái sử dụng bao cao su.
- Giữ quan hệ tình dục an toàn
- Hạn chế số lượng bạn tình.
- Trao đổi với bạn tình về xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục.
- Không quan hệ khi đang có triệu chứng nghi ngờ.
- Xét nghiệm định kỳ
- Đặc biệt nếu có bạn tình mới.
- Nếu thuộc nhóm nguy cơ cao, nên hỏi bác sĩ về tần suất xét nghiệm phù hợp.
- Nên xét nghiệm cả những bệnh lây truyền khác nếu có nguy cơ.
- Không tự điều trị
- Tự dùng thuốc có thể làm bệnh khó điều trị hơn.
- Có thể che lấp triệu chứng nhưng không loại bỏ vi khuẩn.
- Vệ sinh dụng cụ tình dục
- Dùng bao bảo vệ cho dụng cụ.
- Không dùng chung nếu chưa vệ sinh đúng cách.
- Khám thai đầy đủ
- Phụ nữ mang thai nên khám và xét nghiệm theo chỉ định.
- Điều này giúp giảm nguy cơ lây nhiễm cho trẻ sơ sinh.
Nội dung sức khỏe về bệnh lây truyền qua đường tình dục xuất hiện ngày càng nhiều trên các kênh tin tức online và trên phim ảnh, nhưng người đọc nên ưu tiên nguồn chính thống, cơ sở y tế và bác sĩ chuyên khoa thay vì tin vào quảng cáo điều trị nhanh.
Kết luận
Bệnh lậu là bệnh lây truyền qua đường tình dục do nhóm vi khuẩn Neisseria gonorrhoeae gây ra, có thể ảnh hưởng đến cơ quan sinh dục, trực tràng, họng và gây nhiều biến chứng nếu không điều trị. Bệnh có thể chữa được bằng kháng sinh phù hợp, nhưng tình trạng kháng thuốc khiến việc tự ý dùng thuốc trở nên nguy hiểm hơn.
Điều quan trọng nhất là không chủ quan, không xấu hổ và không tự điều trị. Nếu có triệu chứng nghi ngờ hoặc từng quan hệ không an toàn, hãy đến cơ sở y tế để được xét nghiệm, tư vấn và điều trị đúng cách. Đồng thời, việc dùng bao cao su, xét nghiệm định kỳ, trao đổi trung thực với bạn tình và điều trị đồng thời khi cần sẽ giúp giảm nguy cơ lây lan, tái nhiễm và biến chứng lâu dài.
